Neka zapažanja o komunikacijama i kontaktima na srednjem Balkanu i susednim oblastima na osnovu distribucije oružja tokom starijeg gvozdenog doba

Sažetak

U radu se govori o glavnim komunikacijama na centralnom Balkanu, zajedno sa analizom distribucije oružja i defanzivne ratničke opreme između VII i V veka pre n. e. Na osnovu analize prirodnih činilaca i starih komunikacija, koje je još pre jednog stoleća uradio Jovan Cvijić, izdvojena su četiri glavna putna pravca na ovom prostoru: Moravsko-vardarska komunikacija koja je obuhvatala osu sever-jug, tzv. put Via Militaris (Morava – Nišava – Isker – Marica) koji je spajao centralni i istočni Balkan, zatim transverzalna komunikacija od Jadrana do Dunava Lješ – Niš – Archar/Radujevac i komunikacija koja je sekla Balkan po osi zapad-istok, tzv. Via Egnatia. Pored ove četiri glav77
Filipović 2014.
ne komunikacije, postojala je i mreža puteva manje važnosti, ali i nekoliko glavnih raskršća, poput oblasti današnjeg Niša, Soluna, Lipljana na Kosovu i Metohiji ili ušća Morave u Dunav.
Prikazana je i tradicionalna slika arheoloških kultura na ovim prostorima, kako bi se analiza distribucije oružja i opreme mogla, pored konunikacionih pravaca, kombinovati i sa ovim parametrom, pa se na osnovu ove kompleksne slike čini da glavne balkanske komunikacije, poglavito one koje vode iz oblasti ušća Morave u Dunav i dalje ka jugu, u ovom periodu polako zamiru. Isto tako, Via Egnatia i donji deo Moravsko-vardarskog puta pokazuju jači intenzitet zastupljenosti pomenutih tipova analiziranog materijala. To se može reći i za sekundarne komunikacije na teritoriji tzv. kompleksa Glasinac – Mati, kao što su doline Ibra i Drima, pa se čini da su tokom ovog perioda najintenzivnije korišćene komunikacije u zapadnoj Srbiji i istočnoj Bosni, što se može pretpostaviti na osnovu distribucije defanzivne opreme, glasinačkog tipa mača, tzv. skitskih strela, ali i ćilibarskih nalaza. Sa druge strane, defanzivne opreme i ćilibarskih nalaza nema na području između dolina Morave, Nišave i Iskera.