Glasinac – beleška o arheološkoj terminologiji

Sažetak

Rukovodeći se stilsko-tipološkom analizom luksuznih kamenih bruseva poreklom iz kneževskih grobova sa Glasinca, Blagoje Govedarica je u jednom od skorašnjih radova (2017) ukazao na niz elemenata koji dovode u pitanje tradicionalno tumačenje društvene strukture gvozdenodopskih zajednica na teritoriji Centralnog Balkana. Ono što rezultate njegove analize čini naročito zanimljivim i relevantnim jeste to što je, koristeći bazične kulturno-istorijske metode, došao do zaključaka koji su u skladu sa tumačenjima koja je iznedrio kritički pristup procesne i postprocesne škole mišljenja u arheologiji. To je bio povod da, suprotno uobičajenom “paradigmatskom” razdvajanju, razmotrimo moguće podudarnosti između tradicionalne, kulturno-istorijske arheologije, s jedne, i savremenih kritičkih pristupa, s druge strane. S tim u vezi, cilj ovog rada je da zaključke Govedarice o mogućem postojanju više nezavisnih poluga društvene moći na Glasincu – “ratničke, civilne i duhovne aristokratije”, razmotrimo i dovedemo u vezu sa modelom društvene strukture koji se u savremenoj literaturi označava terminom heterarhija. Iako se heterarhija po definiciji razlikuje od društvenog modela kojim se rukovodi kulturno-istorijski pristup, primećuje se da autori, bez obzira na model koji koriste, uglavnom slično opisuju logiku vladanja i društvenu dinamiku na pomenutom području. Ova i niz drugih podudarnosti u pogledu razumevanja društvene strukture gvozdenog doba, bez obzira na načelnu suprotstavljenost naučnih tradicija iz kojih takva razumevanja proističu, navodi nas da zaključimo da je unutardisciplinarni dijalog ne samo moguć, nego i nužan. Jedan korak bliže uspostavljanju svrsishodne naučne diskusije i razmene bio bi taj da se međusobno uporede i, koliko je to moguće, usaglase postojeći termini kojima se referiše na moguće oblike društvene strukture.