Nalazi “makedonskih amfora” na lokalitetu Kale – Krševica: još jedno svedočanstvo o hronološkom rasponu naselja i vezama s Makedonijom.

Sažetak

Kod sela Krševica 1966. godine obavljena su manja arheološka istraživanja i tada otkriveni nalazi pokazali su da je lokalitet od izuzetnog značaja. Tek 2001. godine u Krševici nastavljena su veća istraživanja koja su trajala više godina. Nažalost dalji radovi su prekinuti 2018. godine zbog nemogućnosti da se finansijski obezbede privatne parcele na kojima se verovatno prostire arheološki lokalitet u Krševici. Zahvaljujući dosadašnjim radovima pokazalo se da se ovde nalaze značajni ostaci naselja iz IV–III veka pre n. e. Iskopavanja su započeta na platou uzvišenja gde se nalazila akropola, a pri padini, zbog velike erozije, veliki broj arheoloških nalaza našao je put do podnožja. U podnožju su otkriveni i brojni ostaci arhitekture, među ostalima velika bačvasta ili lučno nadsvođena građevina, kao cisterna puna vode. Ovi rezultati su brzo objavljeni u literaturi, a 2012. godine u Narodnom muzeju u Beogradu organizovana je izložba sa katalogom gde su objavljeni svi osnovni podaci istraživanja lokaliteta u Krševici. Nastavak istraživanja zavisiće i od detaljne analize velike količine otkrivenog zoološkog materijala, kao i velikog broja raznovrsnih keramičkih posuda, metala i svih ostalih nalaza.
Dominantno naselje nalazilo se u blizini Južne Morave, a prolazima duž Vardara lako se stizalo do Makedonije i Egeja, sa kojima su, kako se ispostavilo, postojale intenzivne veze. O tome svedoče mnogobrojni nalazi koji su stizali iz južnih krajeva do naselja u Krševici: metalni predmeti, fragmenti grčke slikane keramike, veliki broj amfora koje uglavnom potiču iz vinskih regiona kao što su gradovi Tasos i Mende. Za ovu priliku, od raznih amfora izdvajamo samo malobrojne primerke koji su otkriveni tokom istraživanja u podnožju i na akropoli, a pripadaju mlađem naselju. Ove nove amfore razlikuju se od starih amfora i karakterišu ih ravno dno, ovoidan ili vrećast trbuh sa zaobljenim ili uglastim ramenom, dugačak, tanak vrat, koso ili horizontalno razgrnut obod sa dosta nisko postavljenim istaknutim zadebljanjem, pljosnate drške od ramena do zadebljanja, koje odgovaraju helenističkom periodu, a nazvane su i “makedonska amfora”. U hronološkom smislu ove amfore ukazuju na postojanje kasnolatenskog naselja na početku III veka pre n. e. To odgovara i nekim nalazima slikanih posuda iz Krševice, kao i arhitekture, a tom periodu bi pripadali i ostaci velike građevine sa lučnim svodom u podnožju. Dosadašnja istraživanja nisu mogla da nam daju sve podatke o istoriji ovog naselja, ali ovaj arheološki lokalitet je samo delimično ispitan. Ovome treba dodati da je naselje u Krševici bilo poznato i Keltima. Na akropoli je otkriveno više jama sa mnogobrojnim keltskim nalazima iz II–I veka pre n. e., iz vremena sukoba Kelta sa Rimljanima posle pada Makedonije.
Nalazi “makedonskih amfora” na lokalitetu Kale-Krševica predstavljaju još jedno svedočanstvo o hronološkom rasponu naselja i vezama sa Makedonijom.